ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ

Followers

Thursday, March 16, 2017

PAUL AUSTER Mr. VERTIGO


Το Mr. Vertigo του Paul Auster ( Μεταίχμιο, σελ. 339, μετάφραση Ιωάννα Ηλιάδη, Νοέμβριος 2016), είναι ένα μυθιστόρημα αλληγορικό ή ...επιστημονικής φαντασίας. Ο 9χρονος Γουόλτερ Κλέρμπορν Ρόουλι (Γουόλτ, αναφέρεται συνεχώς), ζητιανάκι στους δρόμους του Σεντ Λούις, επιλέγεται από τον Δάσκαλο Γεχούντι, ως παιδί που έχει το χάρισμα. Τον "μαζεύει" με τη υπόσχεση : " .....Αν δεν σε έχω μάθει να πετάς ως τα δέκατα τρίτα γενέθλια σου, πάρε μου το κεφάλι με το τσεκούρι....."  Του υπόσχεται δηλαδή πως θα του μάθει πώς να νικήσει το νόμο της βαρύτητας και θα μπορεί να πετά σαν ένα πουλί! Και με τον τρόπο αυτό να κερδίσουν πάρα πολλά πολλά χρήματα...Η μυθιστορία παρουσιάζεται ως αφήγηση από τον Γουόλτ, ο οποίος ηλικιωμένος πια, γράφει την ιστορία της ζωής του.
     Κάτω από την αυστηρή, επίμονη, καταπιεστική καθοδήγηση του μυστικοπαθούς και απρόβλεπτου αλλά καλοπροαίρετου Δασκάλου, ο Γουόλτ μετά από βασανιστικές δοκιμασίες, πραγματικά μαρτύρια, κατορθώνει να ανυψωθεί από το έδαφος! Την πρώτη φορά μόνο λίγα εκατοστά, αλλά μετά από πολλές άλλες προσπάθειες, ακόμα και αρκετά μέτρα. Ακολούθως έμαθε να.....περπατά στον αέρα, να κάνει τούμπες, να περνά πάνω από λίμνη κλπ. Μπροστά στα μάτια χιλιάδων έκπληκτων θεατών, πότε ευκολόπιστων, πότε δυσκολόπιστων, μέσα στη δεκαετία του 20, λίγα χρόνια πριν από το κραχ, κατορθώνεται το ακατόρθωτο. Επιτυγχάνεται το όνειρο του ανθρώπου να πετάξει! Όλοι θέλουν να δουν το παιδί - θαύμα, το παιδί που πετά, κι όλοι πληρώνουν το απαιτούμενο ποσό για να δουν από κοντά αυτό το φανταστικό και απίθανο θέαμα.
    Όμως, ενώ όλα έδειχναν πως η ανέλιξη του παιδιού που πετάει, θα ήταν συνεχής και με ολοένα περισσότερα και περισσότερο αξιοθαύμαστα επιτεύγματα πτήσεων...... {δεν θέλω να αποκαλύψω περισσότερα ως προς την εξέλιξη του μυθιστορήματος.....}
     Θα αναφέρω όμως πως στο μυθιστόρημα υπάρχουν όλα όσα περιγράφουν την εποχή αυτή, όπως είναι η ποτοαπαγόρευση, τον τρόμο της εποχής, τον εφιάλτη του να ζει κανείς επικίνδυνα, έρωτες κλπ. Υπάρχουν τα απροσδόκητα γυρίσματα της τύχης, απρόβλεπτες εξελίξεις.... Με λίγα λόγια, το παραμύθι προχωρεί παράλληλα με τις αλήθειες της ζωής. Αλλά δεν περιορίζεται μόνο σε εκείνη την εποχή. Η όλη αφήγηση εξελίσσεται από το 1924 μέχρι και τα τέλη σχεδόν του 20ου αιώνα.






Tuesday, March 14, 2017

ΣΤΗΝ ΑΚΡΗ ΤΩΝ ΧΕΙΛΙΩΝ ΜΟΥ, Η ΑΠΟΛΑΥΣΗ



"Στην άκρη των χειλιών μου....η απόλαυση", της Μίριελ Μπάρμπερι (Ψυχογιός 2002, μετάφραση Μαρία Χωρεάνθη, σελ. 172) εἰναι ένα βιβλίο αφιερωμένο αποκλειστικά στη....γεύση!
       Όπως αναφέρει η Κώστια Κοντολέων, στον πρόλογο της στο βιβλίο : "....Η γεύση....Από μια άποψη είναι η πιο προσωπική και συνάμα η πλἐον θεωρητική των αισθήσεων.........Σε μια οικοδέσποινα μπορούμε να συγχωρήσουμε σχεδον τα πάντα, ακόμα και τον άκομψο τρόπο που έχει βάλει το φόρεμα της, μα ποτέ δεν θα βρούμε κάτι για να δικαιολογήσουμε την αποτυχία των εδεσμάτων που μας προσφέρει.......Αίσθηση γεμάτη αντιφάσεις, συναισθήματα και απαιτήσεις. Τελικά, η πλέον ερωτική των άλλων πέντε αδελφών της.......Στο μυθιστόρημα αυτό πρωταγωνίστρια είναι η γεύση.........διαμέσου κάποιου που πάνω της στήριξε όλη του τη ζωή, την καριέρα και τα συναισθήματα του, ενός γευσιγνώστη........του πλέον διάσημου...που με τις αποφάσεις της γλώσσας και του ουρανίσκου του καθόρισε την τύχη επιχειρήσεων......... Η ιστορία ξεκινά κάπου τις τελευταίες ώρες της ζωής αυτού του εστέτ της εποχής μας. Και καθώς βλέπει τον θάνατο να τον πλησιάζει, αναπολεί όλη του τη ζωή και προσπαθεί να βρει εκείνο που υπήρξε ό,τι περισσότερο αγάπησε. Αγάπησε τις γεύσεις και ανάμεσα σε αυτές ψἀχνει για την πιο πολύτιμη των αναμνήσεων του. Κι όπως αναθυμάται, μας αφηγείται στην ουσία τη ζωή του........Η Μπάρμπερι, με μαεστρία γνήσιου μυθιστοριογράφου, μπλέκει τις αφηγήσεις του κεντρικού της ήρωα με τις αντίστοιχες διαφόρων  προσώπων που το καθένα με τον τρόπο του τον περιβάλλουν........Το να υποκύπτει κανείς στα πάθη του έτσι κι αλλιώς είναι μια αμαρτία και η λαιμαργία, με τη σειρά της, ένα από τα επτά θανατηφόρα αμαρτήματα. Αλλά το έγκλημα συντελείται όταν κανείς αποφασίσει να θάψει την απλότητα της απόλαυσης. Όταν αυτό που τρως, πέρα από το να σε χορταίνει και σε κάνει να χαίρεσαι με έναν τρόπο άδολο, γίνεται κατανάλωση αισθήσεων και ξόδεμα συναισθημάτων......".
      Ο πρόλογος, τρεισήμισι σελίδων, είναι μια άριστη παρουσίαση του βιβλίου! Γι αυτό παρέθεσα μερικά από αυτό τον πρόλογο. Παραθέτω και απσπάσματα από το μυθιστόρημα ώστε με αυτό (πιστεύω) δίνεται μια εικόνα του τρόπου γραφής :  
      "....Η ωμή ντομάτα την οποία καταβροχθίζει κανείς στον κήπο, φρεσκοκομμένη από την ντοματιά, αποτελεί το κέρας της αφθονίας για τις πιο ανόθευτες αισθήσεις -δεν είναι τίποτα λιγότερο από έναν καταρράκτη που πλημμυρίζει το στόμα με το συγκερασμό όλων των απολαύσεων. Η αντίσταση της σφιχτής ψίχας, ελάχιστη αλλά αρκετή, το σχίσιμο των ιστών, το υγρό με τους μικροσκοπικούς σπόρους που κυλάει στη γωνιά των χειλιών και το σκουπίζεις δίχως να φοβάσαι μη λερωθούν τα δάκτυλα σου, η σαρκώδης αυτή μπαλίτσα που κατακλύζει τα σωθικά μας μ΄ένα χείμαρρο από φύση : ιδού η ντομάτα, ιδού η περιπέτεια....."
     ".....Η ζωή του καθενός μας χρωστά την υπόσταση της αποκλειστικά στην ώσμωση της λέξης και του γεγονότος, όπου η πρώτη ντύνει το δεύτερο με τη γιορτινή του φορεσιά. Έτσι τα λόγια των φίλων μου, που περιέβαλαν το γεύμα μου με την αίγλη της ανεπιτήδευτης χάρης τους, αποτελούσαν, σχεδόν δίχως να το θέλω, την ουσία αυτού του γεύματος κι εκείνο που με τόση αγαλλίαση γεύτηκα δεν ήταν το κρέας, αλλά ο λόγος....."
      ".....Μα το κονφί ασκαλώνιου που σου σπάει τη μύτη με την ευωδία του και λιώνει στο στόμα, χτυπώντας την ανέγγιχτη ακόμα γλώσσα σου με την αναμενόμενη γεύση της φρέσκιας πιπερόριζας ανάμεικτης με μαριναρισμένο κρεμύδι και μόσκο, σε εκπλήσσει με την ευγένεια και την πληθωρικότητά του, αν κι αυτό ήταν που αποζητούσες..................."
 

Tuesday, February 14, 2017

H ΚΟΜΨΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΣΚΑΝΤΖΟΧΟΙΡΟΥ




" H κομψότητα του σκαντζόχοιρου (Μιριέλ Μπαρμπερί, Σύγχρονοι Ορίζοντες, 2008, μετ. Ρίτα Κολαϊτη), ένα βιβλίο εξαιρετικό! Είναι γνωστό πως, αφού τα καλά βιβλία σπανίζουν, τα πολύ καλά θα σπανίζουν περισσότερο! Και το συγκεκριμένο ανήκει στα πολύ καλά. Ένα βιβλίο που θέλω να ξαναρχίσω από την αρχή! Μια αρχή που δίνει την εντύπωση (αλλά και γενικά αυτή την εντύπωση είχα) πως πρόκειται για ένα "δύσκολο" στην ανάγνωση του βιβλίο, διότι απαιτεί συγκέντρωση και .... ησυχία. Αυτή η δυσκολία προέρχεται τόσο από τις αρκετές φιλοσοφικές σκέψεις που περιέχει, όσο και στις αναφορές σε πολλά λογοτεχνικά έργα και έργα τέχνης (κινηματογραφικά, μουσικά, ζωγραφικής) ώστε, είτε θα πρέπει ο αναγνώστης να τα γνωρίζει (για να κατανοεί τον συσχετισμό), είτε να ανατρέχει στο διαδύκτιο για να συμπληρώσει τις ελλείψεις -κενά. Να ακούσει (ή να ξανακούσει) και απολαύσει θαυμάσιοα μουσικά κομμάτια.

Βαθειά απαισιόδοξο απαισιόδοξο και ταυτόχρονα ελπιδοφόρο! Αντίφαση ? Κι όμως αυτό είναι με δυο λόγια το νόημα που αποπνέει με την εξιστόρηση της η Μιριέλ Μπαρμπερί, η οποία σπούδασε φιλοσοφία και είναι λάτρης του ιαπωνικού πολιτισμού.

Τα κύρια πρόσωπα της ιστορίας είναι η Ρενέ Μισέλ, 54 ετών, που είναι θυρωρός σε μια πολυκατοικία που κατοικείται από πλούσιες οικογένειες, και η Παλόμα Ζος, 12 χρονών, οι οποίες εξιστορούν τη ζωή τους και τη ζωή στην πολυκατοικία, καθώς, είτε άμεσα είτε εμμέσως, πλην σαφώς, περιγράφουν (και καυτηριάζουν) χαρακτήρες και συμπεριφορές.

Η Ρενέ είναι αγροτικής και φτωχικής καταγωγής, η οποία όμως διαβάζει πολύ λογοτεχνία, ακούει καλή (κλασσική μουσική, βλέπει σοβαρά κινηματογραφικά έργα, με αδυναμία στον ιαπωνικό κινηματογράφο, αλλά έχει γνώσεις (κι αγάπη) και για έργα ζωγραφικής.  Με λίγα λόγια, αν και αγράμματη, είναι μια καλλιεργημένη θυρωρός!

Η Παλόμα είναι εξαιρετικής ευφυίας, πολύ ανώτερης συγκριτικά με την ηλικία της,  και  με πολλές ανησυχίες, υπαρξιακές και φιλοσοφικές.

Τί κοινό υπάρχει μεταξύ της 54χρονης θυρωρού και του 12χρονου κοριτσιού? Η μεν Ρενέ κρατά μυστική την καλλιέργεια της και εμφανίζεται όπως οι ένοικοι την φαντάζονται (ως αγράμματη δηλαδή και ακαλλιέργητη), ενώ το κορίτσι παράλληλα αποκρύβει την εξυπνάδα της και εμφανίζεται είτε ως χαζή είτε ως προβληματική ψυχολογικά.

Ο μοναδικός άνθρωπος που αντιλαμβάνεται το μυστικό της Ρενέ και της Παλόμα, είναι ο Κακούρο Όζου, ο νέος κάτοικος στη πολυκατοικία, ηλικιωμένος Ιάπωνας που έχει αγοράσει ένα διαμέρισμα μετά τον θάνατο του ιδιοκτήτη, και ο οποίος αποτελεί τον ενδιάμεσο κρίκο. Είναι και πλούσιος και μορφωμένος, ανώτερος πνευματικά, σε αντίθεση με τους ματαιόδοξους, φλύαρους και κενούς υπόλοιπους κατοίκους του κτηρίου (και εκπροσώπους ουσιαστικά της αστικής τάξης). Αυτος πλησιάζει και συναναστρέφεται - αναπτύσσει φιλία με την θυρωρό και το κορίτσι. 

Αντί άλλων γενικών αναφορών,  νομίζω πως η παράθεση αποσπασμάτων από το βιβλίο θα δώσει εικόνα της αξίας του, ως προς τη γραφή :

".....Η τηλεόραση διασκεδάζει την εξουθενωτική μας ανάγκη να χτίζουμε όνειρα πάνω στην ασημαντότητα της επιπόλαιης ύπαρξης μας, παραπλανώντας το βλέμμα, απαλλάσσει το πνεύμα από το μεγάλο έργο της αντίληψης......"

".....Αν το αντιλαμβανόμαστε, αν συνειδητοποιούσαμε το γεγονός ότι μόνο τον εαυτό μας βλέπουμε στον άλλο, ότι είμαστε ολομόναχοι καταμεσής στην έρημο, θα τρελαινόμασταν....."

" ......είναι ένα αέναο αίνηγμα, τα μεγάλα έργα είναι εικονικές μορφές που φτάνουν σε μας με τη βεβαιότητα μιας άχρονης τελειότητας.........ορισμένες μορφές με τη συγκεκριμένη εμφάνιση που τις δίνουν οι δημιουργοί τους, διαπερνούν την ιστορία της Τέχνης και, με τη σιωπηρή παρουσία του ατομικού πνεύματος, αποτελούν εξίσου όψεις οικουμενικού πνεύματος.......το πνεύμα των μεγάλων ζωγράφων κατάφερε να φτάσει ως την καρδιά του μυστηρίου και ξέθαψε, υπό ποικίλες όψεις, την ίδια υπέροχη μορφή που επιζητούμε σε κάθε καλλιτεχνική δημιουργία..... Το μάτι βρίσκει δίχως να την ψάξει μια μορφή που πυροδοτεί την αίσθηση της τελειότητας, γιατί ο καθένας την εκλαμβάνει ως πεμπτουσία του Ωραίου, απαράλλακτη και ανεπιφύλακτη, δίχως πλαίσιο ούτε προσπάθεια..........."

"....ένα πράγμα μένει να κάνουμε, ν ' ανακαλύψουμε την αποστολή για την οποία ήρθαμε στον κόσμο και να την εκτελέσουμε όσο καλύτερα μπορούμε, με  όλες μας τις δυνάμεις, χωρίς να περιπλέκουμε τα πράγματα......Μόνο έτσι θα έχουμε την αίσθηση πως κάνουμε κάτι το  επικοδομητικό τη στιγμή που θα μας επισκεφθεί ο θάνατος....."

῾.....ίσως αυτό να είναι η ζωή : πολλή απελπισία, αλλά και μερικές στιγμές ομορφιάς, στις οποίες ο χρόνος δεν είναι πια ο ίδιος.  Λες και οι νότες της μουσικής έβαλαν μια παρένθεση στον χρόνο,  μια αναστολή, ένα αλλού ακόμη και εδώ, ένα πάντα μέσα στο ποτέ...."

Αυτά είναι μερικά από τα πολλά αποσπάσματα που σημείωσα στο βιβλίο και που τυχαία επέλεξα να παραθέσω εδώ. Θα έλεγα πως δεν υπάρχει ούτε μία, από το σύνολο των 361 σελίδων του βιβλίου που να μην έχει ενδιαφέρον!

Τον τίτλο του βιβλίου θα τον βρούμε σε μια σκέψη του 12 χρονου κοριτσιού, της Παλόμα :
"Η κυρία Μισέλ έχει την κομψότητα του σκαντζόχοιρου.  Απέξω είναι γεμάτη αγκάθια, αληθινό φρούριο, αλλά έχω την αίσθηση ότι από μέσα είναι τόσο απλώς ραφινάτη όσο και ο σκαντζόχοιρος, που είναι ένα ζωάκι δήθεν νωθρό, αλλά σκληρά μοναχικό και εξαιρετικά κομψό". 

Κλείνω παραθέτοντας μια φράση από το οπισθόφυλλο : ¨Σπάνιες στιγμές ομορφιάς, μέσα από υπέροχες σελίδες λογοτεχνίας, με φιλοσοφική γραφή, έξυπνο χιούμορ, ευαισθησία και αγάπη για τη ζωή, σε μια αριστουργηματική αφήγηση με δυο πρόσωπα."